Ətir seçərkən insanların tez-tez diqqətdən qaçırdığı məqamlardan biri onun günün hansı saatına uyğun olmasıdır. Bir çoxları üçün əsas məsələ sadəcə qoxunun gözəl olub-olmamasıdır. Halbuki hər gözəl ətir hər saat üçün uyğun sayılmır. Elə kompozisiyalar var ki, səhər işə gedərkən olduqca ağır və yorucu görünür, amma gecə eyni qoxu tam yerinə düşür. Eyni şəkildə, gündüz üçün ideal olan bəzi təmiz və yüngül ətirlər axşam saatlarında lazım olan dərinliyi və təsiri verməyə bilər. Bu səbəbdən gecə və gündüz ətirləri arasındakı fərq təkcə notlarda yox, yaratdığı ümumi atmosferdə də axtarılmalıdır.
Gündüz üçün olan ətirlər adətən daha yüngül, daha açıq və daha rahat qəbul edilən kompozisiyalar olur. Burada məqsəd ətrafı yormadan təravətli, səliqəli və baxımlı təəssürat yaratmaqdır. Ona görə də bu tip ətirlərdə tez-tez sitrus notları, yaşıl akkordlar, neroli, lavanda, yüngül ağ çiçəklər, akvatik tonlar və təmiz müşk istifadə olunur. Bu qoxular gün işığında, ofis mühitində, görüşlərdə və gündəlik hərəkətlilik içində daha uyğun görünür. Onlar diqqəti zorla çəkmir, əksinə insanın ümumi səliqəsini və enerjisini tamamlayır.
Gecə üçün olan ətirlər isə adətən daha dərin, daha isti və daha dramatik quruluşa malik olur. Axşam saatlarında işıq azalır, hava dəyişir, məkanlar daha qapalı və daha intim olur. Belə bir atmosferdə dəri, vanil, ambra, tütün, oud, paçuli, ədviyyatlar və tünd ağac notları üzərində qurulan ətirlər daha güclü təsir yaradır. Gecə ətri çox vaxt sadəcə xoş qoxmaq üçün yox, iz buraxmaq, aura yaratmaq və bir qədər də sirr hissi vermək üçün seçilir. Bu qoxular daha dolğun səslənir, daha uzun qalır və ətrafda daha nəzərəçarpan təsir yarada bilir.
Əsas fərqlərdən biri də proyeksiya və qalıcılıq məsələsidir. Gündüz ətirləri çox zaman daha kontrollu yayılıma malik olur. Çünki gün ərzində insan müxtəlif mühitlərə daxil olur: ofis, avtomobil, qapalı məkan, yaxın ünsiyyət. Belə şəraitdə çox gur qoxu qarşı tərəfi yora və hətta narahat edə bilər. Gecə ətirlərində isə daha cəsarətli yayılım qəbul olunur. Çünki gecə istifadə olunan qoxu bir qədər də diqqət çəkməli, yadda qalmalı və daha ifadəli olmalıdır.
Burada hava və temperatur faktoru da vacibdir. Günün işıqlı hissəsi, xüsusilə isti fəsillərdə, qoxunu daha tez açır və ağır notları daha boğucu edə bilir. Bu səbəbdən gündüz üçün yüngül strukturlu ətirlər daha rahat hiss olunur. Gecə isə hava adətən daha sərin olur və bu zaman şirin, ədviyyatlı və qatlı kompozisiyalar özünü daha balanslı göstərir. Yəni eyni ətir günorta aqressiv görünə bilər, amma axşam tam uyğun təsir bağışlaya bilər.
Psixoloji tərəfdən baxanda da bu fərq aydın hiss olunur. Gündüz ətri sizdə etibarlılıq, təmizlik, enerjilik və əlçatanlıq hissi yaradır. Gecə ətri isə daha çox cazibə, dərinlik, məsafə və xarizma üzərində işləyir. Biri “səliqəli görünmək” üçündürsə, digəri “yadda qalmaq” üçündür. Biri açıq danışır, digəri isə bir qədər gizli mesaj verir.
Bu o demək deyil ki, sərt qaydalar var və hər ətir yalnız müəyyən saatda istifadə olunmalıdır. Amma bəzi qoxuların müəyyən zamanlarda daha yaxşı işlədiyi açıq hiss olunur. Məsələn, təmiz sitrus və ağ müşk əsaslı bir kompozisiya səhər saatlarında çox yerinə düşdüyü halda, axşam yeməyində bir qədər zəif görünə bilər. Əksinə, vanilli, dəri akkordlu və tünd odunsu bir ətir gecə mühitində çox təsirli ola bilər, amma gündüz ofisində həddindən artıq ağır qəbul edilər.
Məhz buna görə də ətir kolleksiyası quran insanlar çox vaxt qoxuları “mövsümə görə” olduğu qədər “saata görə” də ayırırlar. Çünki düzgün vaxtda istifadə olunan ətir, eyni formulun yanlış vaxtdakı təsirindən qat-qat uğurlu görünür. Ətirin gözəlliyi təkcə onun keyfiyyətində yox, onu harada və nə zaman taxdığınızda da gizlənir.
Unutmayaq ki, gündüz ətirləri daha çox təmizlik, rahatlıq və balans hissi yaradır, gecə ətirləri isə dərinlik, istilik və xarakter nümayiş etdirir. Aradakı əsas fərq qoxunun yalnız notlarında deyil, onun yaratdığı enerjidədir. Çünki bəzi ətirlər günəş işığında yaşayır, bəziləri isə məhz gecənin içində öz həqiqi səsini tapır.