Ətir seçərkən insanların ən çox yaşadığı hisslərdən biri budur: bəzən bir qoxunu ilk saniyədən bəyənirsiniz, sanki dərhal sizinlə “danışır”, bəzən isə ilk anda heç bir xüsusi təsir yaratmayan bir ətir bir neçə saat sonra tamamilə başqa cür açılaraq sizi özünə bağlayır. Məhz buna görə də ətir dünyasında “ilk qoxuda sevgi” həmişə son qərar demək olmur. Çünki hər ətir eyni tempdə danışmır.
Bunun əsas səbəbi ətirin mərhələli şəkildə açılmasıdır. Bir çox insan mağazada test etdiyi anda yalnız qoxunun giriş hissəsini hiss edir. Halbuki həmin ilk təsir, ətrin bütün xarakteri deyil. Ətir əvvəlcə özünün ən uçucu və diqqət çəkən hissəsini göstərir, sonra isə tədricən sakitləşərək əsl mahiyyətini ortaya çıxarır. Yəni ilk dəqiqələrdə hiss etdiyiniz qoxu ilə bir saat sonra dəridə qalan qoxu çox zaman eyni olmur.
Ətirin ilk anda hiss olunan hissəsi adətən sitrus, meyvə, yaşıl və ya aromatik notlardan qurulur. Bunlar tez buxarlanan, canlandırıcı və ani effekt yaradan notlardır. Məhz buna görə bəzi ətirlər ilk sıxılan anda insanı dərhal cəlb edir. Portağal, limon, berqamot, nanə və ya şirin meyvə akkordları beyində tez “xoş” siqnalı yaradır. Bu tip qoxular özünü gec göstərmir, birbaşa diqqət çəkir və ilk təəssüratda rahatlıq hissi yaradır.
Amma bəzi ətirlər var ki, onların gücü ilk saniyələrdə yox, zaman keçdikcə ortaya çıxır. Xüsusilə də iris, dəri, tütsü, paçuli, oud, müşk, vetiver və ağac notları üzərində qurulan kompozisiyalar ilk anda qapalı, hətta bir qədər sərt görünə bilər. Çünki bu cür notlar özünü dərhal sevdirmək üçün yox, dərinlik yaratmaq üçün istifadə olunur. Belə ətirlər ilk qoxuda “göz oxşamır”, amma dəridə oturduqca xarakter qazanır, yumşalır və daha mürəkkəb bir gözəllik göstərir.
Burada vacib olan başqa bir məqam da dərinin kimyasıdır. Eyni ətir kağız blotter-də bir cür, dəridə isə tamam başqa cür qoxuya bilər. Bədən istiliyi, dəri tipi, rütubət, hava və hətta gün ərzindəki hormon balansı belə qoxunun açılmasına təsir edir. Ona görə də bir ətir mağazada sizə ağır və ya anlaşılmaz gəlsə də, bir neçə saat sonra dərinizdə tam fərqli, daha yumşaq və cazibədar şəkildə hiss oluna bilər.
Ətirin zamanla sevilməsinin bir başqa səbəbi isə burnun qoxuya uyğunlaşmasıdır. İlk anda beynimiz daha çox kəskin və parlaq notları tutur. Sonra həmin ilk təəssürat geri çəkilir və kompozisiyanın alt qatları ortaya çıxır. Məhz bu mərhələdə vanil, sandal ağacı, ambra, tonka, müşk və yumşaq çiçək notları ətrin “ruhunu” formalaşdırmağa başlayır. Bu da o deməkdir ki, bəzi ətirlər öz gözəlliyini bağıraraq yox, yavaş-yavaş göstərir.
Elə buna görə də həqiqətən keyfiyyətli və yaxşı qurulmuş ətirlər çox zaman ilk saniyədən yox, inkişaf etdikcə özünü göstərir. Çünki onların məqsədi sadəcə bir anlıq təsir yaratmaq deyil, saatlar boyunca dəyişən və yaşayan bir kompozisiya qurmaqdır. İlk anda çox sevilən bəzi ətirlər isə bəzən sonradan sadələşə, hətta marağını itirə bilər. Əksinə, əvvəl bir qədər məsafəli görünən qoxular sonradan daha çox bağ yarada bilər.
Bu məsələ bir az insan münasibətlərinə də bənzəyir. Bəzi insanlar ilk görüşdə çox təsirli görünür, amma zaman keçdikcə həmin təəssürat sönür. Bəziləri isə əvvəl sakit və qapalı təsir bağışlasa da, tanıdıqca daha dərin, daha maraqlı və daha unudulmaz olur. Ətir də eyni qayda ilə işləyir. Bəzisi ilk anda özünü sevdirir, bəzisi isə sizi səbirli olmağa məcbur edir.
Ona görə də bir ətiri yalnız ilk qoxuya görə qiymətləndirmək çox vaxt düzgün nəticə vermir. Həqiqi qərarı vermək üçün ona zaman tanımaq lazımdır. Çünki bəzi qoxular ilk baxışdan yox, birlikdə keçən vaxtdan sonra sevilir. Və əslində ən yadda qalan ətirlər də çox vaxt məhz bunlar olur.