DPG (DPJ — DePeJe) ziyanlı qatqıdırmı?

Ətir bazarında “DPG” — DePeGe (ДПГ) sözünə tez-tez rast gəlmək mümkündür. Xüsusilə yağ ətirləri, ətir essensiyaları və müxtəlif “fragrance oil” məhsulları satanlar bu maddədən istifadə edirlər. DPG-nin tam adı Dipropylene Glycol – yəni dipropilenqlikol-dur. Bu, rəngsiz, demək olar ki, qoxusuz, nisbətən yağvari hiss verən mayedir. Parfümeriya və kosmetika sənayesində əsasən həlledici və daşıyıcı maddə kimi istifadə olunur. Yəni DPG özü ətir deyil, qoxu yaratmır, amma ətir verən maddələrin qarışıqda həll olunmasına və bərabər yayılmasına kömək edir.

DPG-nin parfümeriyada istifadəsi normal və qanuni texnoloji prosesdir. Xüsusilə spirtsiz, roll-on və yağ əsaslı ətirlər hazırlanarkən ətir kompozisiyası müəyyən nisbətdə DPG ilə qarışdırıla bilər. Bunun əsas məqsədi aromatik maddələrin bir-birinə daha yaxşı qarışması, məhsulun istifadə üçün münasib konsistensiyada olması və qoxunun dəri üzərində daha yumşaq açılmasıdır. DPG spirt kimi sürətlə uçmadığı üçün belə məhsullar adətən dəriyə daha yaxın qalır və qoxunu tədricən buraxır.

Burada vacib fərq var: yağ ətiri ilə 100 faiz ətir konsentratı eyni şey deyil. Müştəri flakondakı mayenin yağlı olduğunu görüb onun hamısının bahalı ətir essensiyasından ibarət olduğunu düşünə bilər. Halbuki həmin məhsulun bir hissəsi DPG, digər hissəsi isə ətir kompozisiyası ola bilər. Bu, məhsul istehsalçısı tərəfindən əvvəlcədən nəzərdə tutulmuş formuladırsa və alıcıya düzgün təqdim olunursa, burada problem yoxdur. Problem satıcının bunu gizlətməsindən başlayır.

DPG yağ ətirinə qatıldıqda nə baş verir?

DPG əlavə ediləndə ətirin ümumi həcmi artır, amma ətir verən maddələrin konsentrasiyası azalır. Məsələn, 100 ml saf ətir kompozisiyasına 100 ml DPG əlavə edilərsə, 200 ml qarışıq alınar. Ancaq həmin 200 ml-in hamısı ətir essensiyası deyil. Təxminən yarısı DPG-dir. Yəni satıcı fiziki olaraq iki dəfə çox maye əldə edir, amma iki dəfə çox ətir əldə etmir.

Bu səbəbdən DPG çox qatıldıqda qoxunun gücü zəifləyə, zaman keçdikcə ətir spirt, rezin və sirkə qoxusu verə bilər. Ona görə də belə ətirlər tez işlədilməlidir. Ətir dəridə qala bilər, lakin əvvəlki qədər şleyf verməyə, otağa yayılmaya və ilk vurulduğu anda güclü hiss olunmaya bilər. Bəzən alıcı deyir ki, “əvvəl bu yağdan iki damcı çəkirdim, bütün gün hiss olunurdu, indi isə beş-altı damcı vururam, yenə zəifdir”. Bunun səbəblərindən biri məhsulun əvvəlkindən daha çox durulaşdırılması ola bilər.

DPG haqqında “qalıcılığı artırır” fikri də tam yanlış deyil, amma bu söz çox vaxt düzgün izah olunmur. DPG az uçucu maddədir və ətir kompozisiyasının dəridən çox sürətlə yox olmasının qarşısını müəyyən qədər ala bilər. Buna görə bəzi formulalarda qoxu daha uzun müddət zəif şəkildə hiss oluna bilər. Ancaq qalıcılıqla güclülük və şleyf eyni şey deyil. Ətir on saat dəridə qala bilər, amma ikinci saatdan sonra yalnız burnunuzu biləyinizə yaxınlaşdıranda hiss oluna bilər. Buna görə “DPG qatdıq, deməli ətir daha keyfiyyətli və daha qalıcı oldu” demək düzgün deyil.

DPG nə üçün istehsal olunur?

DPG maddəsi parfümeriya, kosmetika və başqa sənaye sahələri üçün istehsal olunur. Parfümeriyada onun əsas funksiyası həlledici və daşıyıcı olmaqdır. Müxtəlif ətir komponentlərini eyni məhlulda saxlamağa, qarışığın daha homogen olmasına və məhsulun istifadə üçün uyğun hala gətirilməsinə kömək edir.

Parfümeriyada istifadə olunan DPG-nin ayrıca fragrance grade, yəni ətir və kosmetika üçün uyğun yüksək təmizlikli növləri var. Bununla yanaşı sənaye məqsədli DPG növləri də mövcuddur. Buna görə “DPG-dir, hamısı eynidir” yanaşması düzgün deyil. İnsan dərisinə çəkilən məhsul hazırlanırsa, onun üçün uyğun keyfiyyətli xammal seçilməlidir.

Satıcılar DPG-dən necə sui-istifadə edir?

Əsas sui-istifadə üsulu ətirin həcmini ucuz yolla artırmaqdır. Məsələn, satıcının əlində 1 litr bahalı ətir yağı var. O, həmin məhsula əlavə DPG qataraq 1,5 və ya 2 litr məhsul əldə edə bilər. Daha sonra bu qarışığı 5, 10 və ya 20 millilitrlik flakonlara doldurub əvvəlki kimi “təmiz yağ”, “100 faiz essensiya” və ya “zavod yağıdır, içinə heç nə qatılmayıb” adı ilə sata bilər.

Burada DPG-nin özündə problem yoxdur. Problem odur ki, alıcıya durulaşdırılmış məhsul durulaşdırılmamış məhsul kimi təqdim edilir. Müştəri pulunu yüksək konsentrasiyalı ətir yağına verdiyini düşünür, əslində isə daha çox daşıyıcı maddə alır.

Bəzi satıcılar DPG-ni az miqdarda əlavə edir ki, alıcı fərqi dərhal hiss etməsin. Ətir yenə əvvəlki qoxuya oxşayır, lakin gücü zəifləyir. Müştəri etiraz etdikdə isə “burnun öyrəşib”, “hava istidir”, “dəriniz ətiri saxlamır” kimi cavablar verilir. Bu səbəblərin bəzisi həqiqətən mümkün olsa da, hər dəfə məhsulun zəifləməsini alıcının burnu və dərisi ilə izah etmək düzgün deyil.

Başqa bir problem də odur ki, bəzi satıcılar keyfiyyətli fragrance-grade DPG əvəzinə daha ucuz sənaye növündən istifadə edə bilər. Dəriyə çəkilən kosmetik məhsulda mənşəyi və keyfiyyəti məlum olmayan sənaye xammalından istifadə etmək düzgün yanaşma deyil.

Zavoddan gələn yağın özündə də DPG ola bilər

Satıcı “mən heç nə qatmıram, zavoddan necə gəlirsə, elə satıram” deyə bilər və bu söz doğru da ola bilər. Ancaq həmin məhsulun zavodda hazırlanarkən artıq DPG ilə qarışdırılmış olması mümkündür.

Bu məqam çox vacibdir. Satıcının məhsula sonradan heç nə əlavə etməməsi onun 100 faiz ətir konsentratı satdığı mənasına gəlmir. Zavod həmin məhsulu əvvəldən “fragrance oil” kimi hazırlayıbsa, tərkibində DPG və ya başqa daşıyıcı maddələr ola bilər.

Ona görə “zavod yağı” ifadəsi çox şey demir. Əsas sual budur: bu məhsul saf fragrance concentrate-dir, yoxsa istifadəyə hazır fragrance oil qarışığıdır?

Bunlar eyni məhsul deyil.

DPG qatılmış ətiri necə tanımaq olar?

Evdə baxmaqla bunu dəqiq müəyyən etmək çətindir. Məhsulun qatı və ya duru olması DPG-ni sübut etmir. Rəngi də etibarlı göstərici deyil. Bəzi saf ətir kompozisiyaları çox duru olur, DPG-li məhsullar isə kifayət qədər yağvari görünə bilər.

“Kağıza damızdır, yağ izi qalsa DPG-dir”, “suya tök, dibə çökərsə təmiz yağdır”, “soyuducuya qoy, donarsa qatqılıdır” kimi üsullar dəqiq analiz hesab edilə bilməz. Ətir kompozisiyalarının tərkibi çox müxtəlifdir və bu cür ev testləri yanlış nəticə verə bilər.

Ən düzgün yol məhsulun mənşəyini, texniki sənədlərini və satıcının verdiyi məlumatı yoxlamaqdır. Müştəri satıcıdan rahatlıqla soruşa bilər: “Bu saf ətir konsentratıdır, yoxsa DPG bazalı hazır yağdır?”, “DPG varsa, zavoddan belə gəlir, yoxsa siz əlavə edirsiniz?”, “Məhsulun texniki sənədi varmı?”

Etibarlı satıcı belə suallardan narahat olmamalıdır.

DPG zərərlidirmi?

Kosmetika və parfümeriya üçün nəzərdə tutulmuş keyfiyyətli DPG normal formulalarda istifadə edilən adi xammaldır. Onu “zəhər” və ya “ətirə qətiyyən qatılmamalı maddə” kimi təqdim etmək düzgün deyil. Bir çox kosmetik və ətir məhsulunda bu maddədən istifadə olunur.

Amma bu da o demək deyil ki, istənilən DPG-ni istənilən miqdarda məhsula tökmək olar. İstifadə edilən xammal kosmetik məqsədə uyğun olmalı, məhsul düzgün formul üzrə hazırlanmalıdır. Həmçinin ətir kompozisiyasının özü də dəriyə tətbiq üçün uyğun olmalı və müvafiq təhlükəsizlik normalarına cavab verməlidir.

Alıcı nəyi yadda saxlamalıdır?

Ən vacib məsələ budur ki, DPG-nin ətirdə olması avtomatik olaraq məhsulun saxta və ya keyfiyyətsiz olması demək deyil. Bir çox yağ əsaslı ətirdə DPG normal texnoloji məqsədlə istifadə olunur. Fırıldaq isə satıcının ucuz DPG əlavə edib məhsulun həcmini artırması və sonra bunu alıcıdan gizlədərək “100 faiz təmiz yağdır” deməsidir.

Müştəri də “10 ml yağ almışam” sözünü “10 ml saf ətir konsentratı almışam” kimi başa düşməməlidir. Flakonun həcmi ilə içindəki aromatik maddənin miqdarı eyni anlayış deyil.

Sadə dillə desək, DPG ətir deyil, ətiri daşıyan maddələrdən biridir. Düzgün formulda istifadə olunanda faydalı texnoloji xammaldır. Amma satıcı ondan ətirin həcmini süni şəkildə artırmaq, maya dəyərini azaltmaq və bunu alıcıdan gizlətmək üçün istifadə edirsə, problem DPG-də deyil, satıcının dürüstlüyündədir.