Azərbaycanda yağ əsaslı ətir bazarı son on ildə ciddi şəkildə böyüyüb. Bu gün minlərlə insan müxtəlif mağazalarda, butiklərdə və sosial şəbəkələrdə satılan deluxe, dekant və yağ əsaslı ətirlərə üstünlük verir. Maraqlıdır ki, bu məhsulların əksəriyyəti fərqli adlarla satılsa da, onların arxasında duran esans istehsalçıları çox vaxt eyni olur.
Parfümeriya sənayesində bu şirkətlərə «fragrance house» və ya «esans evi» deyilir. Onlar birbaşa son istehlakçı üçün flakon istehsal etmirlər. Əvəzində dünyanın müxtəlif ölkələrində fəaliyyət göstərən yüzlərlə marka üçün qoxu formulaları və esanslar hazırlayırlar. Azərbaycanda ən çox rast gəlinən esans mənbələri isə aşağıdakılardır.
EPS Fragrances (Erdoğmuş Parfüm) – Türkiyə
EPS Fragrances Türkiyənin ən məşhur esans istehsalçılarından biridir. Şirkət 1981-ci ildə Hüseyn Erdoğmuş tərəfindən yaradılıb. 1984-cü ildə Isparta şəhərində qızılgül və digər efir yağlarının distillə zavodu istifadəyə verilib. Sonrakı illərdə şirkət Türkiyədə GC-MS analiz texnologiyasından istifadə edən ilk müəssisələrdən birinə çevrilib.
Azərbaycan bazarında EPS (EPeEs) adının bu qədər məşhurlaşmasının əsas səbəbi onların designer və niş ətirlərin not strukturunu çox dəqiq analiz etməsidir. Bir çox satıcının fikrincə, xüsusilə kişi ətirlərində, tütün akkordlarında, şərq tipli kompozisiyalarda və klassik fransız məktəbinə yaxın qoxularda EPS çox güclü nəticələr göstərir.
Lakin EPS haqqında maraqlı bir məqam da var. Şirkət müxtəlif qiymət seqmentləri üçün fərqli səviyyəli formulalar hazırlaya bilir. Bu səbəbdən bazarda rast gəlinən bütün EPS məhsullarının eyni keyfiyyətdə olduğunu düşünmək düzgün deyil. Eyni zavoddan çıxan iki fərqli formula arasında ciddi performans fərqi ola bilər.
Iberchem – İspaniya
1985-ci ildə İspaniyada yaradılan Iberchem (İberçem, Ayberçim) bu gün dünyanın ən böyük fragrance house-larından biridir. Şirkətin əsas qərargahı Mursiya bölgəsində yerləşir və 120-dən çox ölkədə fəaliyyət göstərir. İstanbulun Ataşehir rayonunda yerləşən regional ofisi isə Türkiyə, Yaxın Şərq və Şərqi Avropa bazarlarına xidmət göstərir.
Azərbaycan bazarında Iberchem esansları daha çox yüksək keyfiyyətli meyvəli, ağ çiçəkli və müasir molekulyar kompozisiyalarla tanınır. Bir çox satıcı xüsusilə Baccarat Rouge 540 tipli ambroksan əsaslı qoxularda, meyvəli qadın ətirlərində və müasir uniseks istiqamətdə Iberchem formulalarını üstün tutur.
Parfümeriya forumlarında tez-tez rast gəlinən fikirlərdən biri də budur ki, Iberchem qoxuları çox vaxt orijinal ətirə tam bənzəməyə çalışmır. Əvəzində daha təmiz, daha balanslı və daha kommersiya yönümlü nəticə təqdim edir.
Seluz – Türkiyə
Seluz Türkiyənin ən böyük yerli fragrance house-larından biridir. Şirkət həm qida aromaları, həm də parfümeriya esansları sahəsində fəaliyyət göstərir.
Azərbaycan bazarında Seluz (Selüz, Selyuz) xüsusilə qadın ətirlərinin analoqları ilə tanınır. Gül, pion, yasəmən, vanil və meyvə akkordları üzərində qurulan kompozisiyalarda Seluz çox uğurlu hesab olunur.
Bir çox satıcı Seluz-un üstünlüyünü məhz «yumşaq keçidlər» və «buruna rahat gələn qoxular» kimi xarakterizə edir. Bununla belə, bəzi istifadəçilər ağır şərq kompozisiyalarında və ud əsaslı ətirlərdə EPS və ya ərəb mənşəli istehsalçıları daha üstün hesab edirlər.
Givaudan – İsveçrə
Givaudan sadəcə esans zavodu deyil. Bu şirkət faktiki olaraq dünya parfümeriyasının nəhənglərindən biridir. Dünyanın ən məşhur parfümerləri müxtəlif dövrlərdə Givaudan (Jivadan, Civadan) ilə əməkdaşlıq ediblər.
Azərbaycanda bir çox premium doldurma ətir satıcısı öz məhsullarının Givaudan mənşəli olduğunu vurğulayır. Bunun əsas səbəbi şirkətin yüksək keyfiyyətli sintetik molekullar və bahalı xammallarla işləməsidir.
Givaudan xüsusilə müasir niş üslubunda hazırlanmış qoxular, ambroksan əsaslı kompozisiyalar və innovativ molekulyar akkordlarla seçilir.
Firmenich (indiki DSM-Firmenich) – İsveçrə
Firmenich (Firmeniş) uzun illər dünyanın ən nüfuzlu fragrance house-larından biri hesab olunub. Hazırda şirkət DSM ilə birləşərək dsm-firmenich adı altında fəaliyyət göstərir.
Parfümeriya dünyasında Firmenich-in əsas üstünlüyü təbii xammallarla işləmək bacarığı hesab olunur. Bir çox məşhur qızılgül, sitrus və ağ çiçək akkordlarının arxasında məhz Firmenich texnologiyaları dayanır.
Azərbaycanda satılan bəzi premium yağ ətirlərində Firmenich bazalı formulalara rast gəlmək mümkündür. Xüsusilə yumşaq, zərif və bahalı hiss etdirən kompozisiyalarla seçilir.
Symrise – Almaniya
Symrise Almaniyanın ən böyük fragrance və aroma şirkətlərindən biridir.
Şirkətin güclü tərəfi təbii qoxuların yenidən yaradılması hesab olunur. Şam meşəsi, vetiver, yaş torpaq, yaşıl yarpaq və odunsu notlarda Symrise (Simriz) çox uğurlu nəticələr göstərir.
Məhz buna görə bəzi satıcılar meşə tipli, yaşıl və təbiət yönümlü qoxular üçün Symrise bazalı esansları daha üstün hesab edirlər.
CPL Aromas – Böyük Britaniya
CPL Aromas dünyanın ən böyük müstəqil fragrance house-larından biridir.
Bu şirkət son illərdə xüsusilə niş parfümeriya seqmentində tanınıb. Azərbaycanda geniş yayılmasa da, premium segmentdə CPL mənşəli esanslardan istifadə edən satıcılara rast gəlmək mümkündür.
CPL (CePeEl) daha çox qeyri-adi kompozisiyalar, qaranlıq akkordlar, dəri, tüstü və eksperimental qoxularla məşhurdur.
Huabao Flavours & Fragrances (华宝香精香料) — Çin
Çinin ən böyük fragrance və flavor qruplarından biridir. 1996-cı ildə yaradılıb və bu gün Çin fragrance sənayesinin liderləri sırasında göstərilir. Huabao həm öz məhsullarını istehsal edir, həm də bir çox beynəlxalq layihələrdə iştirak edir. Çin daxilində bazar payına görə ən böyük oyunçulardan hesab olunur.
Yinchee Fragrance — Çin
Son illərdə private label və doldurma ətir bazarında çox sürətlə böyüyən Çin istehsalçılarından biridir. Şirkət 2000-dən çox designer və niş ətir referansına malik olduğunu bildirir.
Güclü tərəfləri Baccarat Rouge 540, Megamare, Erba Pura, Creed Aventus, Creed Silver və Tom Ford tipli kompozisiyalar üçün analoq yağ bazalarının hazırlanmasıdır.
Əslində Azərbaycanda satılan bəzi «Dubay esansı», «Türkiyə esansı» və hətta bəzi «Fransız esansı» kimi təqdim olunan məhsulların bir hissəsinin xammalı və ya ilkin bazası Çində istehsal olunur. Sonradan həmin məhsullar Türkiyə, BƏƏ və ya başqa ölkələrdə qarışdırılır, qablaşdırılır və satışa çıxarılır.
Coty — Fransa
Coty bir çox insanın düşündüyü kimi yalnız brend sahibi deyil. Şirkət uzun illər ərzində qlobal parfümeriya sənayesində istehsal və formul inkişafı sahəsində də mühüm rol oynayıb.
Coty (Koti) ilə əlaqəli formulalar adətən daha kommersiya yönümlü olur. Kütləvi auditoriyanın sevdiyi qoxuların hazırlanmasında onların təcrübəsi böyükdür.
Esmega Esanslar — Türkiyə
Azərbaycan bazarında son illər adı daha çox eşidilən istehsalçılardan biri də Esmega-dır. Bu şirkətin məhsulları xüsusilə open perfume və yağ ətiri satıcıları arasında geniş yayılıb.
Esmega (Esmeqa) haqqında istifadəçi rəyləri müxtəlifdir. Bəzi formulalar orijinala çox yaxın hesab olunsa da, bəzi məhsullar daha sadə və büdcə seqmentinə aid qiymətləndirilir. Bu da bir daha göstərir ki, eyni zavodun bütün məhsullarını eyni səviyyədə qiymətləndirmək mümkün deyil.
Nishane – Türkiyə
2012-ci ildə İstanbulda Mert Güzel və Murat Katran tərəfindən yaradılan Nişane qısa müddət ərzində dünyanın ən nüfuzlu niş parfüm markalarından birinə çevrilib. Brend xüsusilə Türkiyə mədəniyyətini, Osmanlı irsini, İstanbulun tarixi atmosferini və Şərqlə Qərbin qovuşmasını əks etdirən konsepsiyaları ilə tanınır.
Azərbaycan bazarında Nishane adının bu qədər populyarlaşmasının əsas səbəbi isə Hacivat, Ani, Fan Your Flames, Hundred Silent Ways və Wūlóng Chá kimi uğurlu kompozisiyalardır. Xüsusilə Hacivat son on ildə dünya niş parfümeriyasının ən uğurlu kişi və uniseks ətirlərindən biri hesab olunur. Bir çox istifadəçi onu Creed Aventus-a alternativ kimi qiymətləndirir.
Maraqlıdır ki, Nishane öz esanslarını istehsal edən zavod deyil. Brend müxtəlif beynəlxalq fragrance house-lar və peşəkar parfümerlərlə əməkdaşlıq edərək formulalar hazırlayır. Buna görə də Nishane-ni EPS, Givaudan, Firmenich və ya Symrise ilə eyni kateqoriyada qiymətləndirmək düzgün olmazdı.
Bununla belə, Azərbaycanda satılan bir çox yağ əsaslı ətirlər və doldurma məhsullar məhz Nishane ətirlərinin analoqlarını yaratmağa çalışır. Son illərdə xüsusilə Hacivat, Ani və Hundred Silent Ways əsasında hazırlanmış esanslar bazarda ən çox tələb görən kompozisiyalar sırasına daxil olub.
Əgər EPS, Iberchem və ya Givaudan qoxunun «mətbəxində» çalışan görünməz ustalardırsa, Nishane həmin qoxuların son istehlakçıya təqdim olunan bədii tərəfini təmsil edən brend hesab oluna bilər.
Hansı zavod daha yaxşıdır?
Bu sualın qəti cavabı yoxdur. Parfümeriya sənayesində «ən yaxşı zavod» anlayışı mövcud deyil. Elə bir istehsalçı yoxdur ki, onun bütün esansları mükəmməl olsun. Hər fragrance house-un uğurlu və uğursuz formulaları var.
Misal üçün, Çində elə bir zavod yoxdur ki, bütün ətirləri EPS-dən, Iberchem-dən və ya Givaudan-dan yaxşı olsun. Eyni zamanda «Çin esansı zəifdir» fikri də artıq köhnəlmiş yanaşmadır. Bu gün Huabao, Yinchee, Zhenxin və bəzi digər Çin istehsalçıları müəyyən qoxularda hətta bazarda çox məşhur nəticələr göstərə bilirlər. Məsələn, bir zavodun Baccarat Rouge 540 analoqu uğurlu ola bilər, amma Tom Ford Oud Wood analoqu zəif alınar. Başqa bir zavod isə əksinə.
Məsələn, bəzi mütəxəssislər şərq tipli qoxularda EPS-i daha güclü hesab edir. Digərləri müasir uniseks kompozisiyalarda Iberchem-i üstün tutur. Yaşıl və meşə tipli qoxularda Symrise-in tərəfdarları çoxdur. Çiçəkli və zərif kompozisiyalarda isə Firmenich və Givaudan tez-tez ön plana çıxır.
Əslində peşəkar satıcılar da ətirləri zavoda görə deyil, konkret formulaya görə qiymətləndirirlər. Çünki eyni zavodun bir ətri bazarda əfsanəyə çevrilə bilər, digəri isə gözlənilən nəticəni verməyə bilər. Bu səbəbdən yağ ətiri seçərkən yalnız zavodun adına deyil, məhz həmin konkret qoxunun performansına, not keçidlərinə, qalıcılığına və şleyfinə diqqət yetirmək daha doğru yanaşma hesab olunur. Parfümeriya dünyasında peşəkarlar artıq «ən yaxşı zavod hansıdır?» sualını vermirlər. Daha çox «bu konkret ətirin ən uğurlu formulasını hansı zavod hazırlayıb?» sualını verirlər. Məhz bu yanaşma daha düzgündür.
Ətir həvəskarları klubu
Müzakirə et, işlətmədiyin ətirləri barter et və yeni qoxular kəşf et.